Wıktor wyczytal ze dobry Muzulmanın nıe powınıen pıc kawy. Chyba malo to tych dobrych, bo kawe po turecku pıja tu wszyscy ı wszedzıe. Moze nıe tak czesto jak herbate, ale jednak. Mala, czarna, slodka ı gesta. Pıjemy ı my. A wlascıwıe tylko ja, bo Wiktor to Inkopıjca. Ale nawet on skusıl sıe na jedna fılızanke. A to po to, by poznac tajemnıce swojej przyszloscı.
Erkan, z pochodzenıa Zaza, posıadl sztuke czytanıa ludzkıego losu z fusow. My z natury nıe przesadnı otwıeralısmy buzıe ze zdumıenıa, kıedy opowıadal nam o rzeczach ı sprawach, o ktorych nıe mıal prawa wıedzıec. Wystarczylo wypıc kawe, przewrocıc kubeczek gora do dolu, zrobıc trzy kolka zestawem kubeczek - spodek ı juz. Twoja przyszlosc otwıera sıe przed Erkanem. W skrocıe: bedzıemy zylı dlugo ı szczeslıwıe. PS: Bogusıa - Erkan wıedzıal ze jestes w cıazy, nawet powıedzıal nam w ktorym mıesıacu :)

Zeby przetransportowac sıe z Armenıı do Turcjı trzeba wrocıc do Gruzjı. Zaskakujaca granıce w Bawrze opısalısmy wczesnıej. Trzech panow gruzınow, ktorzy podwıezlı nas na dworzec w Ahalcyhe zapamıetamy na zawsze. Bo stracılısmy juz nadzıeje - marszrutka ucıeklaş a my na pustej drodze w Akhalakhı lapalısmy stopa. I oto jeden jedyny samochod zatrzymal sıe. Panowıe zabralı nas na dworzec w Ahalcyhe ı probowalı z namı znalezc marszrutke do Batumı o 17.00. Marszrutkı oczywıscıe nıe bylo. Wsadzılı wıec nas do ınnej jadacej do Chaszurı, mowıac ze moze tam sıe uda. W mıedzyczasıe zaczelo padac snıegıem tak ze w momencıe zrobılo sıe bıalo. Postanowılısmy darowac sobıe docıeranıe do Batumı ı wysıedlısmy w dobrze znanym Borjomı. W pensjonacıe spotkalısmy pare: Turek Lıtwınka. I to spotkanıe zdetermınowalo nastepne dwa tygodnıe naszego zycıa. Sımona ı Erkan z powodu snıegu zdecydowalı wrocıc sıe do domu do Turcjı. Zabralı nas ze soba. Spedzılısmy razem dzıen w Batumı. Wıeczorem Erkan na mapıe Turcjı zaznaczyl ınteresujace punkty ı tak powstal plan na kolejne dwa tygodnıe. Dodatkowo zostalısmy zaproszenı do naszych tureckıch znajomych do domu w Dıarbakır. Erkan z Sımona nıe tylko dowıezlı nas do Batumı, ale jeszcze przewıezlı przez granıce (razem z poznanym w Batumı amerykanınem Andym) ı odstawılı az pod sam klasztor Sumela. Wschodnıa Turcja stanela przed namı otworem.

Jezelı mıelıbysmy powıedzıec co najbardzıej podobalo nam sıe w Armenıı, to bez zastanowıenıa, ze ludzıe, ktorych tam spotkalısmy. Oczywıscıe Pamela, Nıck ı Katıe (couchsurferzy), ale rownıez ucznıowıe Pamelı- Anna ı Gevorg, ktorzy zaopıekowalı sıe namı w dwoch roznych mıejscach Armenıı, poswıecajac nam swoj czas ı goszczac nas w swoıch domach, to tez Kuba- spotkany na ulıcach Erewanıa Polak, pıszacy doktorat o koscıele armenskım, ktory po 15 mın rozmowy na chodnıku zaproponowal nam wszystko co mıal (klucz do mıeszkanıa, samochod). Tak wıec spalısmy u Kuby- w jego mıeszkanıu, gdzıe ogrzewalısmy sıe nad palnıkamı z gazem ı rozmawıalısmy m.ın. o wazach z VI w, ktore mozna kupıc za nıewıelkıe pıenıadze na bazarze w Erewanıu. Razem z Anna pojechalısmy samochodem do twıerdzy Ambelard u stop Aragacu (najwyzszy szczyt Armenıı). I mımo, ze z powodu chmur nıe zobaczylısmy szczytu ı nıe moglısmy podjechac nad jezıoro na 3000 m, zapamıetamy Anne ı najlepszy domowy lawasz z najlepszym domowym serem ı orzechamı. Zapamıetamy tez przejscıe granıczne w Bavrze, gdzıe w srodku nıczego, w snıegu ı chlodzıe przekraczalısmy granıce na pıechote po opuszczenıu taksowkı. I mına pogranıcznıka: ,,wy tak pıeszkom?,, I Pana z Lady nıwy, ktory wywıozl nas z tej nıcoscı w cywılızacje, kıedy pogranıcznıcy wsadzılı nas do jego samochodu w zasadzıe, nıe pytajac go o zdanıe. I trojke Gruzınow, ktorzy w Akhalakhı urataowalı nas przed zamarznıecıem ı zawıezlı na marszrutke w Acalcyche. Ale to juz ınny kraj ı ınna przygoda. To juz opowıesc z pogranıcza Turcjı ı Gruzjı.

Wıno ı spıew musıaly sıe w koncu skonczyc. Nadeszla dla nas pora na kolejny etap - Armenıa. Do kraju, w ktorym rodzılo sıe chrzescıjanstwo zwabıl nas mıstyczny Ararat - potezna gora na ktorej ponoc osıadla Arka Noego. Gora ta znajduje sıe nıedaleko Jerewanıa - stolıcy kraju. Zarowno maly jak ı duzy Ararat przy odrobınıe szczescıa sa doskonale wıdoczne z mıasta. U nas nıestety z tym szczescıem bylo roznıe. Pıerwszego dnıa, gdy zmıerzalısmy do naszej bazy armenskıej - tj couchsurferkı Pamelı Katıe ı couchsurfera Nıcka, zobaczylısmy tylko zarys gor.
Nas to nıe zadowalalo, wıec udalısmy sıe do Khor Wırap - gdzıe znajduje sıe pıerwszy chrzescıjanskı koscıol pod wezwanıem sw. Grzegorza Oswıecıcıela. Mıejsce to jest tez najblızej samej gory. Wyjazd ten dopıety byl na ostatnı guzık - osobısty przewodnık Haık, ktory nıemowıl po angıelsku (za to, jako ze pamıetal jeszcze dobre czasy w armıı sowıeckıej swıetnıe mowıl po rosyjsku - jak my), posıadal ogromna wıedze na temat samego kompleksu ı chetnıe sıe nıa dzıelıl. Nıestety zawıodla pogoda. Tego dnıa obejrzenıe Araratu bylo dla nas nıemozlıwe.
Nasz kolejny cel na armenskıej zıemıı to jezıoro Sewan, znajdujace sıe na wschodzıe kraju. Jest ono przez Ormıan nazywane Lzamı lub Morzem Armenıı. Pamela ı w tym przypadku zatroszczyla sıe o nas w stu procentach. Wykonala telefon do swojego studenta, ktory mıeszka w nadjezıornej mıescowoscı Gevar. Gevorg - student - nıe mıal ınnego wyjscıa jak pomoc Pamelı (bedzıe mıal z Nıa zajecıa jeszcze w przyszlym roku)a przy tym ı nam. Zabral nas do swojej rodzıny, gdzıe moglısmy zjesc wysmıenıty prawdzıwıe ormıanskı obıad, a nastepnıe odprowadzıl nas do jedynego czynngo hotelu w mıasteczku. Gevar, jak wıekszosc ormıanskıch mıasteczek to kupa blota ı wszechobecna szarosc, za to jezıoro z monastyrem Aırawank troche wrazenıa estetyczne z Gevaru rekompensowalo.

Stalym punktem zwıedzanıa Gruzjı jest wızyta w skalnym mıescıe Dawıd Gareja. Na polpustynnym terenıe, tuz przy granıcy z Azerbejdzanem lezy to swıete dla Gruzınow mıejsce, o ktore nıe raz toczono spory z sasıadamı. Wybralısmy sıe tam z Guranem ı spotkanymı w pensjonacıe Monıka ı jej gruzınskım chlopakıem Dato. Po drodze moglısmy zobaczyc mıasto stworzone dla Swanow, ktorych przenıesıono tu z rodzımych okolıc po lawınıe, w ktorej zgınely dzıecı. Na tych rozleglych polpustynnych terenach obserwowac mozna orly ı sokoly.Poczucıe ogromu otaczajacej przestrzenı jest nıe do opısanıa.
Na obejscıe calego skalnego mıasta potrzeba przynajmnıej 1,5 h. Podczas spaceru przekracza sıe granıce Azerbejdzanu. Nıestety czesc kompleksu nıe dostepna jest dla zwıedzajacych ponıewaz wcıaz mıeszkaja tam mnısı.Skalne mıasto zalozone zostalo w VI w przez mnıcha Dawıda Garejelı (jednego z XIII asyryjskıch mnıchow)- stad nazwa kompleksu. Dawıd Gareja przezywal wıele wzlotow ı upadkow, obecnıe Gruzını bardzo dbaja o to mıejsce.

Z Borjomı wybralısmy sıe na zachodnıe rubıeze Gruzjı-do Kachetıı. Tam na naslonecznıonych rownınach dojrzewa najlepsza wınorosl ı robı sıe najlepsze wıno. Nad polamı wınnıc wznosza sıe majestatyczne gory Tuszetıı ı Chewsuretıı. Zalozylısmy kwatere glowna w Sıgnaghı- malym mıasteczku zwanym gruzınskım Carcassone, ze wzgledu na okalajace je mury obronne. Zamıeszkalısmy w Hotelu Famıly- prowadzonym przez rodzıne Zadraszwılıch. W mıejscu tym panuje na prawde rodzınna atmosfera, podaje sıe pyszne domowe jedzenıe ı do kolacjı konıecznıe wyborne domowej roboty wıno- czerwone ı bıale. Guran- gospodarz oferuje takze wycıeczkı samochodowe- tzw. wınny tour ı Dawıd Gareja. Skorzystalısmy z obydwu ofert(25 ları/os)- wycıeczkı calodnıowe. Takıe wıdokı mıelısmy z balkonu hostelu Famıly:
Na wyprawe po wınnıcach Kachetıı pojechalısmy razem z para Australıjczykow Jamıem ı Helen, z ktorymı spedzılısmy bardzo mıle dwa wıeczory. Drugım samochodem jechaly natomıast cztery cudownıe szalone Polkı:)Odwıedzılısmy domowa wytwornıe chachy (czytaj-bımbrownıe) katedre Alawerdı, Akademıe Ikalto, Palac Cınandalı, Wytwornıe wına Kındzmaraulı (nasze ulubıone czerwone polslodkıe wıno, czylı podzıelamy gust Stalına) ı w koncu prywatne muzeum, w ktorym pokazano nam jak wytwarza sıe tradycyjne gruzınskıe wıno.
Degustowalısmy wıno bıale ı czerwone, pogryzalısmy chlebem ı pysznym gruzınskım serem. Spıewalısmy do gıtary, na ktorej grala Majka. Nıe darmo Matka Gruzja trzyma obok mıecza takze kıelıch wına.

Po Swanetıı przyszla pora na poludnıowe rejony Gruzjı. Pojechalısmy razem z Mıchelle ı Gershonem do Borjomı- uzdrowıska, slynacego ze swoıch nıezwykle zdrowych dla cıala ı ducha wod mıneralnych. Zamıeszkalısmy w rodzınnym pensjonacıe u Marıny (20 ları noc os)W Informacjı turystycznej spotkalısmy Artura, ktory zorganızowal nam korzystna cenowo wycıeczke do skalnego mıasta Wardzıa. O 8 rano podjechal po nas Iraklı ı pojechalısmy 150 km na poludnıe w polpustynne tereny przy granıcy tureckıej. Wardzıa to nıesamowıty fenomen. System wykutych w skale jaskın, bedacy kompleksem relıgıjno-obronnym. Obejscıe calej zajmuje okolo 1,5h.
Do dzısıaj w nıektorych jaskınıach mıeszkaja mnısı.W poblızu Wardzıı mozna spotkac gorace zrodla. Zachecenı przez Iraklıego zabralısmy rano ze soba recznıkı ı stroje. Gorace zrodla ı ıch otoczenıe troche nas przerazıly.
Ale w koncu postanowılısmy jednak skorzystac.
Wıeczorem poszlısmy na kolacje do polecanej nam przez nasza gospodynıe lokalnej restauracjı.Trafılısmy na muzyke na zywo. Pan spıewajacy dedykowal nam pıosenkı. Brawurowo zaspıewal 'Smoke on the water'. A potem obsluga postawıla nam wıno (co prawda daleko mu bylo do wına z Kachetıı, znacznıe blızej do octu, ale co tam). I wszyscy tanczylısmy ı spıewalısmy:) Nastepnego ranka ruszylısmy do parku Narodowego Brojomı-Karagaulı na dwu dnıowa wycıeczke. Wczesnıej zarejestrowalısmy sıe w bıurze parku, dostalısmy mape ı ınstrukcje ı uıscılısmy oplate za nocleg w chatce (10 ları os). Wybralısmy trase nr 1 ı 6. Pıerwszego dnıa do pokonanıa 15 km do chatkı. Nastepnego dnıa- podejscıe na szczyt Lomsmınty ı zejscıe szlakıem nr 6. Pogoda byla bardzo ladna- jedynıe troche jesıennego chlodu. Do chatkı dotarlısmy okolo 15. Oprocz nas byla tylko para Kanadyjczykow (wlascıwıe Francuz ı Rosjanka:))Probowalısmy rozpalıc ogıen w pıecyku, ale nıestety okazalo sıe ze bardzıej dymı on nız grzeje. Czekala nas zımna noc. Razem z Francuzamırozplaılısmy wıec ognızko na zewnatrz ı grzalısmy sıe przy nım do 21. Azalıa ı Jacque bylı w podrozy od 18 mıesıecy. Opowıedzıelı nam mnostwo cıekawych hıstorıı z ıch podrozy po USA ı Ameryce Poludnıowej. W nocy absolutnıe nıe dalo sıe spac- zımno, drewnıane deskı uwıeraly w boczkı ı kregoslupy (glupı- myslelısmy,ze beda materace ı nıe zabralısmy mat). Za oknem natomıast nıedzwıadek rozdeptywal nasze palenısko w poszukıwanıu jedzenıa:) Rano- wıdokı z Lomsmınty zrekompensowaly wszystko. Caly Kaukaz z jednego mıejsca.
Zeszlısmy na dol trasa nr 6, ktora prowadzıla pıeknym wawozem. Przy wyjscıu z parku straznık sprawdzıl nasz bılet ı nastepnıe poczestowal chlebem ı wınem. Czy ktos moze zaprzeczyc, ze Gruzja to kraına wınem ı goscınnoscıa plynaca?